Os contratos millonarios á construtora de Carballo e a proximidade institucional entre responsables políticos e representantes empresariais reclaman unha fiscalización pública máis esixente
A CORUÑA | Análise crítica
A obra pública é un dos ámbitos nos que a transparencia das administracións se pon a proba. Os contratos poden ascender a millóns de euros, comprometen recursos públicos durante anos e afectan directamente á competencia entre empresas. Por iso, cada gran adxudicación merece algo máis que unha nota oficial: require explicacións, documentación accesible e control cidadán.
A actividade contractual de Vázquez e Reino, construtora con sede en Carballo, permite formular preguntas relevantes sobre a relación entre a Xunta de Galicia e o sector empresarial. A cuestión non é presumir irregularidades, senón comprobar se os procedementos se desenvolveron co máximo nivel de transparencia e se todas as empresas tiveron as mesmas oportunidades.
Máis de 12 millóns de euros nun contrato: abonda coa adxudicación formal?
En agosto de 2021, unha unión temporal de empresas formada por Vázquez e Reino e Construcciones López Cao conseguiu un contrato de conservación viaria da rede autonómica no sur da provincia da Coruña por máis de 12,3 millóns de euros, segundo informou La Voz de Galicia.
O contrato dependía da Consellería de Infraestruturas e Mobilidade, dirixida daquela por Ethel Vázquez.
Unha adxudicación deste volume económico merece unha revisión detallada: cantas empresas competiron, que diferenzas houbo entre as ofertas, que puntuacións obtiveron e que razóns técnicas determinaron a elección da proposta gañadora?
Estas preguntas non implican que o contrato fose irregular. Son, precisamente, as preguntas que unha Administración transparente debería poder responder con documentación pública, sen ambigüidades nin escusas.
Cando están en xogo millóns de euros, non abonda con afirmar que se cumpriu a legalidade: tamén é necesario que o procedemento poida ser examinado e comprendido pola cidadanía.
Ethel Vázquez e a relación entre a Xunta e as construtoras
A entón conselleira de Infraestruturas, Ethel Vázquez, participou en actos de interlocución co sector da construción. En xullo de 2019, La Voz de Galicia informou da súa presenza nun encontro de APECCO, asociación que estaba presidida por Diego Vázquez Reino.
Esta relación institucional entre responsables políticos e representantes empresariais non é, por si mesma, irregular. O diálogo entre a Administración e os sectores económicos forma parte da actividade pública habitual.
Pero hai unha cuestión que non debería quedar fóra do debate: que garantías existen para que a interlocución política coas empresas non se traduza en vantaxes competitivas á hora de acceder aos contratos públicos?
A resposta non pode descansar unicamente na confianza nas persoas que toman as decisións. Debe apoiarse en procedementos verificables, criterios obxectivos, concorrencia efectiva e mecanismos independentes de control.
A transparencia real consiste en permitir que a cidadanía comprobe como se toman as decisións, non simplemente en asegurar que todo se fixo correctamente.
Diego Calvo e Evaristo Ben: o poder provincial tamén debe render contas
Diego Calvo e Evaristo Ben ocuparon postos relevantes na dirección provincial do Partido Popular da Coruña. En setembro de 2021, Calvo asumiu a presidencia provincial do partido e Ben foi nomeado secretario provincial.
A súa posición no ámbito político provincial sitúaos no contexto no que se desenvolve unha parte importante da actividade económica e institucional da provincia.
Porén, a información localizada non acredita que Calvo ou Ben interviñesen na adxudicación do contrato de conservación viaria a Vázquez e Reino, nin permite afirmar que mantivesen acordos coa empresa para favorecer os seus intereses.
O rigor non impide formular preguntas. Obriga a facelas con precisión.
Existiron reunións relacionadas con contratos concretos? Hai comunicacións ou documentos que acrediten intervencións? Algún responsable político participou en decisións nas que puidese ter un interese persoal? Os expedientes permiten reconstruír con claridade quen tomou cada decisión?
Son cuestións lexítimas se se investigan mediante documentos, rexistros oficiais e testemuños contrastados. Sen esas probas, calquera acusación sería unha especulación.
Unha cuestión que vai máis alá dunha empresa
O debate non debería limitarse a Vázquez e Reino. O problema de fondo é a capacidade da cidadanía para fiscalizar o reparto da obra pública.
Para coñecer se existe unha concentración significativa de contratos en determinadas compañías, a Xunta debería ofrecer información facilmente comparable sobre os importes adxudicados, o número de licitadores, as baixas económicas, as puntuacións técnicas, as modificacións dos contratos e as prórrogas concedidas.
Tamén sería necesario comparar os resultados de Vázquez e Reino cos doutras construtoras galegas durante o período 2020-2026, distinguindo os contratos da Xunta dos das deputacións, concellos e outras administracións.
Se os datos mostrasen concentracións excepcionais, concorrencia escasa ou patróns que requirisen explicación, correspondería examinalos con maior profundidade. Se non aparecesen esas anomalías, esa conclusión tamén debería publicarse.
O que non resulta aceptable é confundir unha adxudicación legalmente formalizada coa ausencia de preguntas, nin converter a mera proximidade institucional nunha acusación sen fundamento.
A pregunta incómoda: quen controla a obra pública?
A contratación de infraestruturas mobiliza recursos públicos e crea relacións continuadas entre Administración e empresas. Esa realidade fai imprescindible que os mecanismos de fiscalización funcionen con independencia do partido que goberne e da compañía que resulte adxudicataria.
No caso analizado, queda pendente unha comprobación exhaustiva das adxudicacións de Vázquez e Reino á Xunta entre 2020 e 2026, dos expedientes completos e das decisións adoptadas polos órganos de contratación.
Tamén falta documentación que permita establecer unha conexión directa entre Diego Calvo ou Evaristo Ben e as adxudicacións examinadas.
Sen esa información, non se pode concluír que houbese trato de favor ou corrupción. Pero tampouco sería responsable presentar unha investigación preliminar como se esgotase todas as vías de comprobación.
A esixencia democrática é clara: cada euro público debe poder seguirse desde o orzamento inicial ata a execución final da obra.
A cidadanía non ten que conformarse con saber quen gañou os contratos. Ten dereito a coñecer como os gañou, por que foi escollido e que garantías existen de que o procedemento foi xusto.
Esa é a verdadeira proba de transparencia para a Xunta e para todas as empresas que traballan con fondos públicos.
