Morre aos 90 anos Xosé Manuel Beiras, unha das voces máis profundas, incómodas e imprescindibles do nacionalismo galego. Con el marcha un home que fixo da defensa de Galicia unha forma de vida.
Hai persoas que pasan pola historia. E hai outras que, dalgún xeito, forman parte dela.
Xosé Manuel Beiras foi unha delas.
O histórico dirixente nacionalista, economista, profesor, escritor e intelectual galego faleceu aos 90 anos. Marcha un dos grandes protagonistas da vida política e cultural de Galicia das últimas décadas, pero queda unha obra inmensa e, sobre todo, queda unha maneira de entender o país: con compromiso, con pensamento crítico, con paixón e cunha profunda vontade de que Galicia puidese decidir por si mesma o seu futuro.
Nado en Santiago de Compostela o 7 de abril de 1936, Beiras dedicou máis de seis décadas á política, á universidade e á defensa da identidade e dos intereses de Galicia. A súa voz fíxose escoitar primeiro na clandestinidade, durante o franquismo, coa fundación en 1963 do Partido Socialista Galego (PSG). Moitos anos despois, sería tamén unha das figuras fundamentais na construción e consolidación do Bloque Nacionalista Galego.
Pero reducir Beiras á súa traxectoria política sería quedar moi lonxe de explicar quen foi.
Foi tamén un intelectual que pensou Galicia cando pensar Galicia era, en moitos sentidos, un acto de resistencia. Economista de formación e catedrático da Universidade de Santiago, dedicou boa parte da súa obra a estudar as causas do atraso económico galego e as posibilidades de desenvolvemento do país.
O atraso económico de Galicia, publicado en 1972, converteuse nunha obra fundamental para varias xeracións. Nas súas páxinas había economía, pero tamén había unha pregunta de fondo que acompañaría toda a súa vida: por que Galicia non podía desenvolver plenamente as súas capacidades e decidir o seu propio camiño?
A esa pregunta Beiras respondeu durante décadas con libros, aulas, discursos, debates parlamentarios e, sobre todo, cunha enorme coherencia vital.
Unha voz imposible de confundir
Para varias xeracións de galegos e galegas, Beiras foi tamén a voz dun nacionalismo que entrou nas institucións sen renunciar á rúa, á cultura e ao pensamento.
No Parlamento de Galicia deixou momentos que forman parte xa da memoria política do país. A súa oratoria, a súa capacidade de argumentación e o seu carácter vehemente fixeron del unha figura imposible de ignorar.
Podía provocar adhesións e desacordos. Podía incomodar. Podía levantar a voz. Pero dificilmente deixaba indiferente.
E detrás do político estaba sempre o intelectual: o home que lía, escribía, discutía, ensinaba e preguntaba. O home que entendía a política non só como unha loita polo poder, senón tamén como unha batalla polas ideas e pola dignidade colectiva.
Unha vida de compromiso
A súa marcha pecha unha páxina dunha época do nacionalismo galego.
Beiras viviu a clandestinidade, a transición, a recuperación das institucións democráticas, a construción da autonomía e as profundas transformacións que experimentou a política galega. Foi protagonista de moitas delas e tamén sufriu as fracturas internas dun espazo político ao que dedicou boa parte da súa existencia.
En 2012 deixou o BNG e participou na creación de Anova. A súa traxectoria levouno posteriormente a compartir proxectos con outras forzas da esquerda galega e estatal. Co paso dos anos, con todo, tamén contribuíu a tender pontes dentro do nacionalismo.
En 2024 volveu aparecer xunto á candidata do BNG, Ana Pontón, nunha imaxe cargada de simbolismo: a dun home que, despois de tantos desacordos e tantas feridas, volvía achegarse ao espazo político que contribuíra a construír.
Quizais porque, por riba das siglas e das discrepancias, sempre permaneceu unha mesma idea: Galicia.
Ata o final
Nos últimos anos, cando xa non ocupaba o centro da primeira liña política, Beiras continuou participando na vida cultural e social do país.
Seguiu escribindo. Seguiu falando. Seguiu asistindo a actos e encontros. Seguiu interesado por unha Galicia que nunca deixou de levar consigo.
En 2023 perdera a súa compañeira de vida, a pintora Aurichu Pereira. A súa ausencia engadiu unha nova ferida á última etapa dun home que, malia os anos, nunca pareceu disposto a abandonar o debate nin a reflexión.
A primavera pasada aínda presentaba libros. E este mesmo ano podía atopárselle nun acto cultural, nunha homenaxe ou entre o público dun acontecemento público.
Ata o final, Beiras seguiu sendo Beiras.
Queda a palabra
Hoxe Galicia despide un político, pero tamén un profesor, un economista, un escritor, un pensador e, sobre todo, unha conciencia crítica que acompañou o país durante máis de medio século.
Non corresponde dicir que todas as súas ideas foron compartidas, nin que todos os seus camiños estiveron libres de erros ou desacordos. A súa figura foi demasiado complexa para iso.
Pero si se pode afirmar que poucas persoas dedicaron tanto tempo, tanta enerxía e tanta paixón a pensar Galicia.
Beiras fixo da palabra unha ferramenta.
Da universidade, unha trincheira de pensamento.
Da política, un compromiso.
E de Galicia, unha causa á que permaneceu fiel durante toda a súa vida.
Hoxe esa voz cala.
Pero quedan os seus libros, os seus discursos, as súas preguntas, as súas discusións e as xeracións que medraron escoitándoo.
Queda tamén unha parte da memoria política e intelectual da Galicia contemporánea.
E queda Galicia, o país que tanto amou, discutiu e soñou.
Adeus, Beiras.
Que a terra galega que tanto defendiches che dea agora descanso.
