A asociación para a defensa do patrimonio cultural galego presenta alegacións ao proxecto de ampliación da explotación mineira de Serrabal e pide un estudo específico do seu impacto visual, paisaxístico e patrimonial
A Asociación para a Defensa do Patrimonio Cultural Galego (APATRIGAL) presentou alegacións no procedemento de información pública relativo ao proxecto de ampliación da concesión de explotación Serrabal nº 6073, promovida por Ferroglobe Ramsa Mining, S.A. nos concellos de Boqueixón e Vedra.
A entidade considera que a avaliación do proxecto non pode limitarse aos efectos ambientais da nova superficie de explotación e reclama que se analice especificamente a súa posible incidencia sobre o Pico Sacro, tanto desde o punto de vista paisaxístico como cultural, visual, xeolóxico e simbólico.
O proxecto contempla unha ampliación de 325.749 metros cadrados, que elevaría a superficie da concesión desde aproximadamente 1,1 millóns ata 1,42 millóns de metros cadrados.
A ampliación coincide coa incoación do BIC do Pico Sacro
APATRIGAL pon especialmente o foco na coincidencia temporal entre a tramitación da ampliación mineira e a recente incoación do procedemento para declarar Ben de Interese Cultural (BIC) o Conxunto Simbólico do Pico Sacro.
A Dirección Xeral de Patrimonio Cultural incoou este procedemento mediante resolución do 11 de xuño de 2026, posteriormente publicada no BOE, establecendo ademais a inscrición preventiva do ben no Rexistro de Bens de Interese Cultural de Galicia.
A asociación lembra que, segundo a Lei 5/2016 do patrimonio cultural de Galicia, a incoación dun procedemento BIC implica a aplicación provisional ao ben do réxime de protección previsto para os bens de interese cultural.
APATRIGAL considera especialmente relevante que a propia resolución de incoación recoñeza entre os elementos que deben ser obxecto de salvagarda aspectos como a paisaxe, a xeoloxía, a xeomorfoloxía, os solos, a flora, a fauna e as condicións ambientais do Pico Sacro.
Segundo a entidade, isto evidencia que os valores culturais do Pico Sacro non poden entenderse de maneira illada respecto do territorio que o rodea.
“A protección non pode reducirse a unha liña cartográfica”
Nas súas alegacións, APATRIGAL advirte de que a posible afección patrimonial non debe determinarse exclusivamente pola distancia entre a explotación e os límites que finalmente se establezan para o BIC.
A asociación reclama que se estuden tamén as relacións visuais entre a mina e o Pico Sacro, incluíndo o que se pode observar desde a montaña e a percepción do Pico desde o territorio circundante.
Entre os aspectos que considera necesario analizar están a posible aparición de novos frontes de explotación, bancadas, instalacións, movementos de terras ou depósitos, así como os efectos das voaduras e a modificación da morfoloxía do terreo.
Para APATRIGAL, estas transformacións poden incidir na percepción do Pico Sacro como elemento singular da paisaxe e na súa lectura histórica, cultural e simbólica.
Un estudo específico de impacto visual e patrimonial
A asociación considera insuficiente unha valoración xenérica dos efectos paisaxísticos e reclama que o Estudo de Impacto Ambiental sexa completado cunha análise específica.
Entre as medidas propostas figuran:
- A realización dun estudo das concas visuais do Pico Sacro.
- A identificación dos principais puntos desde os que sería perceptible a ampliación.
- A análise das vistas desde a cima e desde os principais espazos de uso cultural do Pico.
- O estudo das vistas cara ao Pico Sacro desde o territorio afectado.
- A modelización tridimensional da situación actual e da prevista coa ampliación.
- A análise dos efectos dos novos frontes de explotación, movementos de terras e instalacións.
- O estudo da afección aos valores culturais e simbólicos identificados no expediente de incoación do BIC.
- A avaliación dos impactos acumulativos derivados da explotación existente e da nova superficie.
- A análise da alternativa de non executar a ampliación.
APATRIGAL considera que a explotación actual e a ampliación non deben ser avaliadas como actuacións independentes, senón como parte dunha transformación territorial acumulativa.
A asociación achega documentación gráfica
Entre a documentación presentada, APATRIGAL incorpora unha fotografía destinada a evidenciar a relación visual existente entre a explotación de Serrabal e o Pico Sacro.
A entidade considera que esta documentación gráfica debe ser incorporada ao expediente, aínda que sinala que debe ser complementada cun estudo técnico de visibilidade baseado en cartografía e modelos dixitais do terreo.
Segundo APATRIGAL, a fotografía permite observar que a explotación mineira forma parte da mesma paisaxe na que o Pico Sacro constitúe un dos elementos territoriais máis destacados.
Referencia aos criterios internacionais de protección patrimonial
As alegacións tamén fan referencia aos criterios internacionais de protección do patrimonio cultural e, en particular, aos principios da UNESCO relativos á conservación das vistas cara e desde os bens culturais.
APATRIGAL considera que estes criterios reforzan a necesidade de ter en conta non só a protección física dun ben, senón tamén as relacións territoriais, paisaxísticas e visuais que permiten comprender e apreciar os seus valores.
A entidade considera especialmente relevante esta cuestión no caso do Pico Sacro pola súa condición de montaña simbólica e referente territorial e cultural de Galicia.
APATRIGAL pide un informe específico de Patrimonio
A asociación reclama que a Dirección Xeral de Patrimonio Cultural participe de maneira efectiva no procedemento e emita un informe específico sobre a compatibilidade da ampliación mineira cos valores culturais do Pico Sacro.
Entre outras cuestións, solicita que o informe determine a posible incidencia do proxecto sobre:
- os valores culturais do Conxunto Simbólico do Pico Sacro;
- o territorio e a paisaxe asociados ao ben;
- as relacións visuais cara e desde o Pico;
- a súa percepción como referente territorial e simbólico;
- as medidas de salvagarda establecidas na resolución de incoación do BIC;
- e a necesidade de completar ou modificar o Estudo de Impacto Ambiental.
Reclaman que non se autorice a ampliación sen a avaliación patrimonial
APATRIGAL solicita que a ampliación da concesión non sexa autorizada mentres non exista unha avaliación suficiente, específica e independente da súa afección sobre o Conxunto Simbólico do Pico Sacro.
A entidade advirte ademais de que determinados efectos da actividade extractiva sobre a xeomorfoloxía poden ser irreversibles ou de moi difícil reversión.
Neste sentido, considera que a restauración posterior da explotación non garante necesariamente a recuperación da paisaxe cultural orixinal se previamente se producen transformacións permanentes da topografía ou das masas rochosas.
Finalmente, APATRIGAL pide que se valore expresamente a alternativa de non executar a ampliación e que se adopten, no caso de continuar a tramitación, todas as medidas preventivas, correctoras e compensatorias necesarias para preservar os valores culturais, paisaxísticos, xeolóxicos e simbólicos do Pico Sacro.
A asociación solicita tamén que se lle dea traslado dos informes e actuacións que se incorporen ao expediente como consecuencia das súas alegacións.
