Os escándalos políticos que marcaron a historia recente galega reabren o debate sobre a transparencia, a contratación pública e os límites do poder. A pregunta é inevitable: están preparados os mecanismos de control para evitar que se repitan as mesmas prácticas?
A corrupción política é un dos problemas que máis desgastan a confianza da cidadanía nas institucións. En Galicia, casos como a Pokémon, a Pikachu, a trama Vendex, a operación Zeta, a Campeón e a Orquesta deixaron unha pegada profunda no debate público e puxeron o foco nas relacións entre determinados cargos políticos, empresas e administracións.
Son investigacións de natureza diferente, con distintos protagonistas e situacións procesuais, pero comparten unha cuestión de fondo: como garantir que o poder público se exerza en beneficio da sociedade e non ao servizo de intereses particulares?
Podería Galicia vivir un caso Azud?
O caso Azud, investigado na Comunidade Valenciana, puxo baixo sospeita unha presunta rede de comisións ilegais relacionada con intereses urbanísticos e contratos públicos, na que aparecen persoas vinculadas a distintos espazos políticos, incluídos o PSOE e o PP.
O interese deste caso vai máis alá das siglas. O que preocupa é a posibilidade de que as relacións entre empresas e responsables públicos poidan converterse nunha vía para obter beneficios particulares, influír en decisións administrativas ou favorecer determinados intereses económicos.
En Galicia, formular a hipótese dun caso semellante non significa afirmar que exista unha trama idéntica nin que os escándalos coñecidos respondan a un único mecanismo. Significa preguntarse se os controis sobre a contratación pública, o urbanismo, as adxudicacións e a financiamento dos partidos son suficientes para previr posibles irregularidades.
As siglas non poden ser un escudo
Unha das principais debilidades da vida política é a tendencia a denunciar a corrupción cando afecta ao adversario e a minimizar a súa importancia cando salpica aos propios.
O PP e o PSOE, como outras formacións políticas, deben someterse ás mesmas esixencias de transparencia e rendición de contas. Ningún partido pode reclamar credibilidade se aplica criterios distintos segundo quen estea baixo sospeita.
A cidadanía non debería ter que escoller entre unha corrupción e outra, nin aceptar que os escándalos se convertan en munición electoral que desaparece despois das eleccións.
A corrupción non ten cor política: o que debe importar son os feitos, as probas e as responsabilidades que se poidan demostrar.
Que fallou e que se pode facer?
Os casos coñecidos en Galicia obrigan a reclamar medidas concretas: máis transparencia nas contratacións públicas, controis independentes sobre as adxudicacións, maior fiscalización dos conflitos de intereses, protección para quen denuncie irregularidades e explicacións claras sobre o destino dos fondos públicos.
Tamén cómpre reforzar a responsabilidade política. A dimisión, a asunción de responsabilidades ou a explicación pública dos feitos non deberían depender unicamente de se existe xa unha condena xudicial, aínda que a culpabilidade penal só se pode establecer coas garantías legais correspondentes.
Cómpre, ademais, evitar as condenas anticipadas. Estar investigado non equivale a ser culpable, e cada caso debe analizarse segundo as probas e a súa situación procesual. A crítica política non precisa sacrificar o rigor nin o respecto á presunción de inocencia.
Galicia merece algo máis que escándalos e promesas
O verdadeiro problema non é só cantos casos saen á luz, senón que mecanismos fallaron, quen tiña a obriga de supervisar e que cambios se adoptaron para impedir que as irregularidades poidan repetirse.
Galicia non necesita especulacións sobre tramas inexistentes nin acusacións sen probas. Necesita institucións capaces de previr, detectar e investigar calquera abuso de poder, con independencia da cor política dos seus protagonistas.
A pregunta final é incómoda, pero necesaria: está Galicia suficientemente protexida fronte á corrupción política ou seguimos reaccionando cando o escándalo xa estalou?
Porque cando os cartos públicos, a contratación e as decisións políticas perden a confianza da cidadanía, non só se dana un partido: debilítase a democracia enteira.
Nota de rigor: os casos citados teñen características e percorridos xudiciais distintos. A súa mención non implica que todas as persoas investigadas fosen condenadas nin que exista unha trama común entre eles.
