Por Manuel Lago Álvarez
A división territorial do concello de Muros en 1836 constitúe un episodio de grande interese para coñecer a orixe da organización municipal que chegou ata os nosos días. Máis alá das disposicións administrativas e dos documentos oficiais, aquel proceso amosa como se foi construíndo a realidade territorial dos nosos concellos e ata que punto as decisións políticas poden deixar unha pegada duradeira na vida das comunidades.
A proposta inicial da Deputación Provincial, publicada en abril de 1836, contemplaba a incorporación ao concello de Muros das parroquias de Lariño, Lira, Carnota e San Mamede, mentres que Esteiro figuraba integrado no concello de Outes. Porén, a resolución definitiva, publicada no Boletín Oficial da Provincia o 18 de xuño daquel mesmo ano, modificou aquela distribución: Muros quedou constituído polas parroquias de Muros, Serres, Louro, Sestaio, Abelleira, Torea, Tal e Esteiro, mentres que as parroquias de Carnota conformaron un concello propio.
Este cambio non foi unha simple cuestión de liñas trazadas nun mapa. Supuxo definir os límites administrativos de dúas comunidades que, desde entón, desenvolveron a súa propia traxectoria municipal. Cómpre salientar, ademais, que o proceso permitía presentar alegacións e observacións ante o Goberno Civil, o que evidencia que, mesmo naquel tempo, se recoñecía a importancia de escoitar as persoas que coñecían de primeira man a realidade dos territorios.
A historia dun concello non se explica unicamente a través das decisións das autoridades, senón tamén pola voz dos seus habitantes e pola relación que manteñen coa súa terra. Por iso, resulta relevante recuperar estes documentos e analizar as circunstancias que determinaron a configuración territorial de Muros e Carnota.
Os datos demográficos daquel ano tamén nos achegan unha imaxe reveladora da sociedade da época. Segundo o boletín oficial, o concello de Muros contaba con 1.729 veciños e 7.856 habitantes, distribuídos entre as oito parroquias. Estas cifras permiten comprender mellor a importancia das diferentes comunidades parroquiais e o papel que desempeñaban na estrutura social e económica do territorio.
Hoxe, cando moitas veces damos por feita a distribución administrativa dos nosos concellos, convén lembrar que esta é o resultado dun proceso histórico. Coñecer como se tomou aquela decisión en 1836 axúdanos a entender mellor a nosa identidade colectiva e a valorar a continuidade histórica das parroquias, auténticos espazos de convivencia, cultura e pertenza.
Por todo isto, considero fundamental promover a investigación e a divulgación da historia local. Os documentos antigos non deben permanecer esquecidos nos arquivos: cómpre achegalos á cidadanía, contextualizalos e convertelos nunha ferramenta para coñecer mellor o pasado e reflexionar sobre o presente.
Coñecer a historia de Muros é tamén coñecer a historia das súas parroquias, das súas xentes e das decisións que contribuíron a definir o territorio que hoxe compartimos. Preservar esa memoria non é mirar unicamente cara atrás; é tamén unha maneira de comprender quen somos e de transmitir ás novas xeracións o valor da nosa historia común.
Manuel Lago Álvarez
