Unha macroinvestigación, decenas de persoas baixo sospeita e un desenlace xudicial sen condenas. O caso Qatedra deixa no aire preguntas incómodas sobre o control dos cartos públicos e a eficacia dos mecanismos de fiscalización das subvencións.
O caso Qatedra converteuse nun exemplo das contradicións que poden xurdir entre unha investigación de grandes dimensións e o seu resultado nos tribunais. Falouse de 54 persoas investigadas, mobilizáronse recursos policiais e xudiciais e examinouse a documentación relativa a cursos de formación financiados con fondos públicos. Porén, os tres acusados que chegaron a xuízo acabaron absoltos.
O máis rechamante é que, segundo as informacións sobre a sentenza, se considerou probado que na documentación dalgúns cursos figuraban alumnos e profesores que non participaran realmente nas actividades formativas. A pesar diso, non se acreditou que esas irregularidades tivesen unha incidencia demostrada na concesión das subvencións que permitise condenar os acusados polos delitos imputados.
E aquí xorde a pregunta que a cidadanía ten dereito a formular: como se pode chegar a detectar irregularidades documentais e, ao mesmo tempo, rematar sen ningunha condena penal?
Os cartos públicos merecen explicacións
As subvencións públicas non son cartos anónimos. Proceden dos impostos da cidadanía e deben estar sometidas a controis rigorosos, transparentes e eficaces.
Cando unha investigación detecta documentación irregular relacionada con cursos financiados con fondos públicos, a sociedade merece saber que aconteceu, como se supervisaron as axudas, que mecanismos de control funcionaron e cales fallaron.
A ausencia de condenas penais non elimina estas preguntas. Tampouco permite afirmar que os acusados cometeran delitos: a absolución debe respectarse, igual que a presunción de inocencia.
Pero o respecto ás garantías xudiciais non pode converterse nunha escusa para renunciar a examinar posibles deficiencias administrativas ou fallos nos sistemas de control.
Moita investigación, poucas respostas públicas?
O caso deixa unha cuestión fundamental: se a documentación presentaba irregularidades, ¿foron suficientes os controis previos e posteriores á concesión das subvencións? E, se non o foron, ¿que responsabilidades administrativas ou políticas poderían existir?
Non se trata de reclamar condenas a calquera prezo nin de cuestionar unha absolución porque o resultado desagrade. Trátase de esixir explicacións sobre a xestión dos fondos públicos e sobre a capacidade das institucións para detectar, previr e corrixir posibles irregularidades.
Porque unha investigación pode rematar sen condenas e, aínda así, deixar abertas preguntas relevantes sobre o funcionamento da Administración.
A cidadanía merece algo máis que un arquivo xudicial
O caso Qatedra obriga a distinguir entre responsabilidade penal, responsabilidade administrativa e responsabilidade política. Son ámbitos diferentes e non deben confundirse.
Se non se puideron demostrar os delitos imputados, non hai base para presentar os acusados como culpables. Pero iso non impide preguntar se os procedementos de concesión, xustificación e fiscalización das subvencións foron os adecuados.
Cero condenas non significa necesariamente cero irregularidades; significa que non houbo condenas penais no xuízo dos tres acusados. A diferenza é esencial.
A cidadanía non pide xuízos paralelos nin culpables fabricados. Pide transparencia, controis efectivos e explicacións sobre o uso do diñeiro público.
Porque cando se investigan posibles irregularidades en subvencións, a pregunta non debería ser unicamente quen acabou no banco dos acusados. Tamén debería ser se o sistema funcionou como debía e que medidas se adoptaron para evitar que situacións semellantes se repitan.
O caso Qatedra pechou unha vía penal sen condenas para os acusados xulgados. As preguntas sobre o control dos fondos públicos, con todo, merecen respostas documentadas e transparentes.
