Hai discursos que soan moi ben sobre o papel. Palabras como participación cidadá, educación ambiental, compromiso, sensibilización e coidado do litoral quedan estupendamente nun comunicado institucional. O problema aparece cando baixamos do papel á area e miramos como están realmente algunhas das praias de Malpica.
Agora a Concellería de Medio Ambiente presenta “Adopta unha praia”, unha iniciativa coa que pretende implicar á cidadanía, ás entidades culturais e deportivas e aos centros educativos no coidado permanente dos areais. A proposta inclúe dúas xornadas de limpeza ao ano, unha actividade educativa, observación dos residuos, comunicación de incidencias e unha campaña anual de sensibilización.
Todo moi bonito.
Pero hai unha pregunta que non deberiamos evitar: ¿estamos ante unha verdadeira iniciativa de participación cidadá ou ante unha maneira elegante de conseguir que os veciños fagan parte dun traballo que corresponde ás administracións públicas?
Porque unha cousa é que a cidadanía queira colaborar voluntariamente no coidado do seu entorno —algo perfectamente positivo— e outra moi diferente é converter esa colaboración nunha especie de substituto dos servizos municipais.
O Concello anuncia que seguirá exercendo as súas competencias, coordinando os servizos, atendendo incidencias e proporcionando materiais e asesoramento. Perfecto. Así debe ser. O problema é que a realidade non se pode medir únicamente polo que di unha nota de prensa.
Se hai papeleiras cheas, residuos acumulados ou problemas de limpeza, o primeiro que debería preguntarse a cidadanía é se os servizos municipais están funcionando correctamente, non se hai suficientes voluntarios dispostos a acudir coa bolsa de lixo.
Porque o voluntariado pode sumar. O que non pode facer é restar responsabilidades á Administración.
Tamén resulta curioso o contraste entre determinados discursos de sensibilización ambiental e as necesidades básicas que existen nas propias praias. Fálase de observar os residuos, facer campañas educativas, crear un “Caderno da Praia” e conseguir que a cidadanía sinta que o areal tamén é seu.
Pero para que alguén sinta que unha praia é súa, primeiro debería poder vela limpa, atendida e segura.
E aquí entra outra cuestión que merece debate: as prioridades.
Se se pretende prohibir ou limitar determinadas actividades nas praias por motivos de saúde pública ou ambientais, a cidadanía pode discutir esas medidas. Pero tamén é razoable preguntarse se as prohibicións van acompañadas dos medios necesarios para garantir os servizos que realmente afectan á seguridade dos bañistas.
A prevención non debería limitarse a colocar carteis.
E falando de seguridade, hai unha cuestión especialmente sensible: a presenza de socorristas. Non ten sentido presentar grandes campañas de sensibilización sobre o litoral e, ao mesmo tempo, que os veciños teñan que preguntarse se determinadas praias dispoñen dos medios de salvamento suficientes. A seguridade das persoas debería estar entre as primeiras prioridades de calquera política litoral.
E logo está a parte económica.
Cando un Concello pide colaboración cidadá, é inevitable que alguén pregunte: ¿canto custa realmente todo isto, quen recibe os contratos ou subvencións relacionados coa limpeza e as actividades ambientais e canto diñeiro público se destina a cada programa?
Non porque colaborar sexa malo. Todo o contrario.
Senón porque a transparencia é imprescindible cando falamos de cartos públicos.
Se existen empresas, asociacións ou entidades que reciben fondos públicos para realizar determinadas actuacións, que se publiquen os importes, os contratos, as subvencións, os criterios de concesión e os resultados. E se hai voluntariado facendo actuacións que poderían formar parte de servizos contratados ou municipais, que tamén se explique claramente cal é o seu papel.
Así evitamos sospeitas e, sobre todo, evitamos que unha boa causa poida converterse nunha cortina de fume.
Porque aquí hai unha diferenza fundamental: unha cousa é pedir á cidadanía que ame a súa praia e outra pedirlles que a limpen porque os responsables públicos non chegan a todo.
Os veciños non necesitan que lles expliquen que deben coidar Malpica. Moitos levan décadas facéndoo.
O que deberían esixir é que quen ten a responsabilidade de gobernar tamén cumpra coa súa.
Que as praias estean limpas.
Que as papeleiras se baleiren.
Que os servizos funcionen.
Que as incidencias se resolvan.
Que a seguridade dos bañistas estea garantida.
Que os cartos públicos se xestionen con transparencia.
E que as campañas de concienciación non substitúan os servizos públicos, senón que os complementen.
Porque si, limpar unha praia é importante.
E conseguir que a xente sinta que esa praia tamén é súa é aínda máis importante.
Pero hai unha terceira cousa que tamén é importante: que quen cobra por xestionala asuma a súa parte de responsabilidade.
A cidadanía pode colaborar.
Pode participar.
Pode educar.
Pode concienciar.
Pero non debería ter que “adoptar” as obrigas que lle corresponden ao Concello.
Porque ao final a pregunta é moi sinxela:
¿Adoptamos unha praia para coidala entre todos ou estamos adoptando tamén as responsabilidades que deberían asumir aqueles que gobernan e xestionan os cartos de todos?
Menos propaganda e máis resultados.
As praias non necesitan discursos.
Necesitan estar limpas, seguras e ben xestionadas.
